Otwarcie wystawy odbędzie się 22 października 2026 roku o godz. 18:00 w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi. Ekspozycję będzie można oglądać do 25 kwietnia 2027 roku.
Skąd Łódź brała bawełnę?
Historia Łodzi jako jednego z najważniejszych ośrodków przemysłu włókienniczego w Europie kojarzy się przede wszystkim z fabrykami, kominami, pałacami przemysłowców i tysiącami pracowników zatrudnionych przy produkcji tkanin. Znacznie rzadziej pojawia się pytanie o pochodzenie surowca, bez którego rozwój miasta na taką skalę nie byłby możliwy.
Wystawa „Dziewięć księżyców nad polem bawełny. Łódź i Azja Środkowa” podąża szlakami importu bawełny od końca XIX wieku aż po kres wielkiego łódzkiego przemysłu tekstylnego po 1989 roku. Jednym z najważniejszych źródeł surowca dla łódzkich fabryk stała się Azja Środkowa.
Początki tych powiązań sięgają XIX wieku. Amerykańska wojna secesyjna ograniczyła dostęp europejskiego przemysłu do bawełny pochodzącej z plantacji w Stanach Zjednoczonych. Jednocześnie Łódź oraz obszary Azji Środkowej funkcjonowały w ramach Imperium Rosyjskiego, co sprzyjało tworzeniu nowych szlaków gospodarczych i dostaw surowca.
Po II wojnie światowej relacje te nabrały kolejnego wymiaru. Łódzki przemysł oraz środkowoazjatycka produkcja bawełny stały się elementami gospodarki państw znajdujących się po tej samej stronie żelaznej kurtyny. Zależności te zmieniły się ponownie wraz z transformacją ustrojową po 1989 roku.
Bawełna jako część globalnej historii
Nowa wystawa Centralnego Muzeum Włókiennictwa nie przedstawia bawełny wyłącznie jako surowca potrzebnego do produkcji tkanin. Pokazuje ją również jako towar, który wpływał na rozwój gospodarczy, przemiany społeczne i życie milionów ludzi.
Historia uprawy i przetwarzania bawełny wiąże się z industrializacją i modernizacją, ale również z kolonializmem, pracą przymusową i eksploatacją ludzi oraz środowiska.
Szczególne miejsce w opowieści zajmują kobiety. Wystawa zestawia doświadczenia zbieraczek bawełny pracujących na polach Azji Środkowej z historią łódzkich włókniarek. Pokazuje ich pracę, przemiany społeczne, proces emancypacji oraz różne formy sprzeciwu wobec warunków, w których przyszło im funkcjonować.
Dzięki temu historia przemysłowej Łodzi zostaje osadzona w znacznie szerszym kontekście. Fabryki, które do dziś są jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu miasta, stają się częścią globalnej sieci zależności łączącej miejsca oddalone od siebie o tysiące kilometrów.
Sztuka, fotografia, film i propaganda
„Dziewięć księżyców nad polem bawełny” to nie tylko wystawa historyczna. Ważną częścią ekspozycji jest kultura wizualna pokazująca, w jaki sposób przez kolejne dekady przedstawiano przemysł, pracę i produkcję bawełny.
Na wystawie znalazły się fotografie etnograficzne i reportażowe, filmy eksperymentalne, materiały propagandowe, przykłady rzemiosła oraz dzieła sztuki. Obok prac związanych z polską i radziecką awangardą prezentowana jest również współczesna sztuka z Azji Środkowej.
Wśród artystów i twórców obecnych na wystawie są m.in. Władysław Strzemiński, Karol Hiller, Alexander Rodchenko, Varvara Stepanova, Dziga Vertov, Saodat Ismailova, Almagul Menlibayeva, Umida Akhmedova czy Julita Wójcik.
Narrację uzupełniają także nowe realizacje artystyczne przygotowane specjalnie na potrzeby wystawy. Pozwalają one spojrzeć na historyczne zależności z perspektywy współczesności i zastanowić się nad tym, w jaki sposób mechanizmy związane z produkcją, handlem oraz eksploatacją zasobów funkcjonują także dzisiaj.
Łódzka historia w globalnej perspektywie
Wystawa pokazuje mniej oczywistą część historii przemysłowej Łodzi. Pozwala spojrzeć poza mury fabryk i prześledzić drogę surowca, który trafiał do miasta z odległych części świata, a następnie był przetwarzany w działających tutaj przędzalniach i tkalniach.
To również okazja, by lepiej zrozumieć, że rozwój XIX- i XX-wiecznej Łodzi nie był zjawiskiem wyłącznie lokalnym. Miasto stanowiło część międzynarodowych sieci handlowych, gospodarczych i społecznych, a jego włókiennicza historia była bezpośrednio związana z wydarzeniami rozgrywającymi się daleko poza granicami Polski.
Kuratorami wystawy są Dorota Jagoda Michalska i Łukasz Mojsak.
„Dziewięć księżyców nad polem bawełny. Łódź i Azja Środkowa”
Otwarcie: 22 października 2026 r., godz. 18:00
Wystawa: 22 października 2026 – 25 kwietnia 2027
Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi
ul. Piotrkowska 282
Więcej informacji: www.cmwl.pl/public/informacje/dziewiec-ksiezycow-nad-polem-bawelny-lodz-i-azja-srodkowa,501